Rosa en de Parasiet

Rosa Luxemburg

Er gaat een verhaal over Che Guevara die, toen hij president van de centrale bank van Cuba werd, door een journalist de vraag gesteld kreeg of hij geen econoom moest zijn voor deze belangrijke functie. Geconfronteerd met deze vraag antwoordde Guevara dat dit niet nodig was omdat hij: “een marxist was”. Hoewel dit antwoord wellicht met enige arrogantie gepaard gaat, zit er wel een kern van waarheid in. Het mag misschien zo zijn dat een hedendaags financieel product als derivatenhandel Karl Marx hemzelf duizelig zou hebben gemaakt, toch is het zo dat het marxisme als geen andere wetenschappelijke stroming in staat is om de relatie tussen productieprocessen en de maatschappij inzichtelijk te maken. Zo denk ik bijvoorbeeld dat wanneer je het grotere plaatje in de gaten houdt in plaats van met het makkelijke moralistische vingertje naar bankiers zwaait, je nog steeds vanuit een marxistisch perspectief kunt bijdragen aan hedendaagse economische discussies.

Neem bijvoorbeeld Rosa Luxemburg’s magnum opus: ‘Die Akkumulation des Kapitals’, dat ze in 1913 schreef. Eén van de belangrijkste ideeën die in dit boek beschreven wordt is dat het kapitalisme van nature geneigd is om zich parasitair tegenover een niet-kapitalistisch buiten te verhouden. Wat Luxemburg hiermee bedoelt wordt duidelijk wanneer we proberen om het kapitalisme te laten werken in een wereld die uit slechts twee personen bestaat. In zo’n wereld zal één van deze twee personen een kapitalist zijn die een bepaald product produceert door middel van grondstoffen en arbeidskracht. De andere persoon zal in deze wereld dan een arbeider moeten zijn die dit product met zijn of haar eigen handen maakt door zijn of haar arbeid aan de kapitalist te verkopen. Hoewel het mogelijk is voor de kapitalist om op deze manier een product te maken, worden zaken ingewikkelder wanneer de arbeider betaald moet worden. Dit is alleen mogelijk wanneer het de kapitalist lukt om een surplus aan waarde te realiseren tijdens de verkoop van het product. In plaats van de arbeider te betalen met het product wat het zojuist heeft gemaakt, wat zou betekenen dat er geen winst voor de kapitalist gemaakt wordt, moet de kapitalist het product ruilen voor iets dat meer waarde heeft. Dit kan alleen gedaan worden wanneer we een derde, niet-kapitalistisch, individu in onze wereld introduceren. Als de kapitalist zijn product zou kunnen ruilen voor een paar klompen goud met een persoon die op een goudmijn leeft zou hij gered zijn. Op deze manier zou hij niet alleen zijn arbeider kunnen betalen, hij zou ook nog eens winst kunnen realiseren. Dit betekent dat het kapitalisme iets buiten haarzelf nodig heeft om te werken. Dit buiten zal vervolgens door het kapitalisme ook nog eens binnen haar eigen systeem geïntegreerd worden. De groei van het kapitalisme heeft namelijk constante investeringen nodig in andere vormen van kapitaal en arbeid. In onze hypothetische wereld zal, voor je het weet, onze derde persoon ook een arbeider zijn zodat er nog meer surplus waarde gerealiseerd kan worden en de kapitalist de concurrentie met andere kapitalisten aankan.

Vandaag de dag zijn de vormen van exploitatie door het kapitalisme van de dingen die buiten haar systeem zijn zo absurd dat ze haast grappig worden. Het buiten van de financiële crisis in 2008 was bijvoorbeeld de toekomst. Surplus waarde werd gerealiseerd door papiertjes te drukken waarop stond dat investeringen in deze papiertjes in de toekomst waarschijnlijk meer geld zouden waard worden.  Het grootste slachtoffer van de realisatie van surplus waarde is echter nog altijd de natuur. Onze aarde is altijd al het belangrijkste slachtoffer geweest om economische groei te waarborgen. Het ziet er daarom naar uit dat we onze oerwouden en inheemse stammen niet kunnen beschermen zolang we het kapitalisme niet aanpakken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s